Photo by Tim Arnold on Unsplash Afgelopen dagen was er het verschrikkelijke nieuws van een brand in een horecazaak in het Zwitserse wintersportoord Crans-Montana. Dan moeten wij ons die irritante maar belangrijke vraag stellen of deze ramp was te voorkomen. Van wat we horen vanuit de media lijkt de conclusie op voorhand makkelijk, want hier is veel mis gegaan. We mogen niet oordelen, zonder een genuanceerd onderzoek dat altijd tijd vergt, maar we doen het toch. Dit had nooit mogen gebeuren. Helaas kun je ook een andere conclusie trekken.
De brand was in een kelder met waarschijnlijk maar één nooduitgang. De ruimte zat vol mensen. Er werd open vuur gebruikt. Er zat brandbaar materiaal aan het plafond. Deze ‘feiten’ moeten nog onderzocht worden, maar ik durf nu al aan te nemen dat een nauwkeurig onderzoek hier helaas niet veel aan gaat veranderen. We hebben dit al veel te vaak mee gemaakt. Dit is hoe incidenten ontstaan en dit is hoe onthutsend de feiten zijn, achteraf, als je naar zulke branden kijkt.
Dit had nooit mogen gebeuren
De conclusie van het onderzoek, dat er ongetwijfeld gaat komen, zal keihard zijn. Dit had nooit mogen gebeuren. We begrijpen uit de media dat de eigenaren inmiddels ook al zijn aangehouden. Dat moet ook gebeuren, maar het is niet de oplossing van het probleem. Die hebben dit natuurlijk ook nooit gewild, hoewel ze waarschijnlijk schuld hebben aan deze ramp. Zeker als misschien gaat blijken, dat ze gekozen hebben voor goedkoper isolatiemateriaal terwijl er ook een duurder onbrandbaar alternatief voorhanden was. Of zelfs, dat deze kelder nooit in gebruik genomen had mogen worden voor een verblijf met zoveel mensen. We weten het allemaal nog niet.
Dus jazeker! Deze brand had voorkomen kunnen en moeten worden. Nog los van de rol van de brandweer in het dorp of bouwtoezicht. Is dat ook zo geregeld als in Nederland? Hebben die hun taak goed uitgevoerd? Dat lijkt er totaal niet op. Wij hebben fors op ons falie gehad na de Vuurwerkramp en de cafébrand, al weer 25 jaar geleden. Er is in ons land, ook veel te laat, hard ingegrepen. Ook toen zijn eigenaars vervolgd, maar ons totale systeem had vreselijk gefaald.
Waarom kon het WEL zo fout gaan in Crans-Montana?
We kennen Zwitserland als een degelijk land. Rijk en welgesteld. Van horloges die nooit kapot gaan. Van treinen die altijd op tijd rijden. (Wat geloof ik onzin is.) Dus we zijn verbaasd als er zo’n brand gebeurt in een mondain Zwitsers skidorp. We willen graag in een land wonen en op vakantie gaan waar we risico’s onder controle hebben. Waar we onze kinderen niet in een kelder met 300 man laten feest vieren met één nooduitgang. Maar helaas gebeurt het wel.
Niemand durft nu te zeggen shit happens. Risico’s kun je nooit helemaal uitsluiten. Dat kun je niet zeggen met zoveel doden en gewonden. Het is onacceptabel dat dit soort vreselijke ellende gebeurt in onze rijke en ontwikkelde westerse maatschappij. Dit willen we tegen elke prijs voorkomen. Maar het is wel gebeurd. Hoe kan dat? Kunnen we dit echt niet voorkomen?
De waarheid is dat het ons niet helemaal lukt om alle risico’s uit te sluiten. Simpelweg omdat het niet kan. Ongelukken en de dood horen bij het leven. Maar … wat we wel kunnen doen is de risico’s zo klein mogelijk maken. Dan gaat het om preventie. Daar zijn we zo langzamerhand erg goed in geworden. Echter, verslapping ligt ook altijd op de loer. Dan hebben we geen zin meer in die vervelende regels. Dan willen we weer harder dan 100 rijden en weigeren we een maximum van 30 aan te houden in de bebouwde kom. Of laten onze kinderen feesten in een kelder met 300 man. Of we gaan mopperen bij een volstrekt logisch vuurwerkverbod.
Omdat we soms zo ongelooflijk stom zijn, blijven ongelukken ontstaan, die makkelijk voorkomen hadden kunnen worden. Zo blijkt altijd achteraf na elke ramp.
De uitdaging voor toezicht
Hier heb je de allergrootste uitdaging voor toezicht. Voorkom wat voorkomen had kunnen worden. Ik denk dat we dat ook al best goed doen. Maar het kan altijd beter. Vooral ook in het duidelijk maken aan de maatschappij wat de echte risico’s zijn. Elke Zwitserse brandweerman had – achteraf – dolgraag op oudjaar met een dikke ketting de ingang van Le Constellation afgesloten. Het liefst had hij nog een half jaar eerder de eigenaren willen overtuigen om dit zelf te doen. Dat je geen geld kunt verdienen aan een horecapand, dat niet 100% brandveilig is. Dit is de kern van het werk van een toezichthouder, die hierin wordt ondersteund door bestuur en politiek. Want zonder die steun kunnen we ook niets.
Mooi Koos. Goed verhaal
Toezicht en handhaving blijven noodzakelijk omdat in de praktijk van alledag elke keer weer blijkt dat ondernemers te weinig eigen verantwoordelijkheid tonen. De kans op een dergelijk drama is natuurlijk ook niet zo heel groot. Vaak wordt dan de afweging gemaakt die investering dan nog maar even niet te doen.
Een bijkomende vraag is ook of privatisering van toezicht, zoals we nu bij bouw- en woningtoezicht zien, nu wel zo verstandig is. Ook hier gaat een verdienmodel een rol spelen en dat doet mij huiveren voor de kwaliteit en neutraliteit van het toezicht.
Risico’s uitsluiten, vertel dit ook aan je kinderen. Kijk rond wat er is.
Geld voor zoveel uitgaansgelegenheden. Als brand, explosie, of wat dan ook, zo snel gaat, dan is er eigenlijk geen ontkomen aan.
Ik las zelfs een verhaal van Crans Montana, dat er wel een deur op slot was en dat die niet open kon.
En brandvertragende zaken, ja heel graag, waar waren de brandblussers? Hoe was het personeel geïnstrueerd? Het is echt niet makkelijk om te handelen in zo’n situatie. Maar als je dit vooraf al kunt uitsluiten met een risico inventarisatie, dan zou dit een hele grote stap voor uit zijn. Dit wil je niet nog een keer meemaken over 25 jaar.
Zelf vroeger zoveel van dit soort etablissementen in rondgelopen. Achteraf blij dat er nooit iets gebeurd is.