Heeft het toezicht op Vitesse gefaald?

Voetbalclub Vitesse is haar licentie kwijt. De rechter oordeelde dat de licentiecommissie en de KNVB de regels juist hebben gevolgd en dat het besluit in alle redelijkheid is genomen. Toch wringt de schoen hier. Had het nou echt niet anders gekund? Het maatschappelijk fenomeen Vitesse is hier de nek om gedraaid. Kon dit nou het doel van toezicht zijn?

De rechter oordeelde in essentie: “Dat Vitesse zegt op dit moment wél aan de voorwaarden voor de proflicentie te kunnen voldoen, neemt niet weg dat in het verleden de regels van het licentiereglement zijn overtreden. De rechter heeft gekeken naar het geschil dat hem is voorgelegd. Dat geschil gaat over de overtredingen die in het verleden zijn gemaakt. De licentiecommissie van de KNVB heeft op basis van die overtredingen het besluit genomen om de proflicentie in te trekken en de rechter oordeelt dat de KNVB dit besluit mocht nemen.”

De KNVB is hier de belangrijkste speler. Op hun website staat: “De KNVB heeft als doel om voetbal in Nederland te bevorderen en te organiseren, zowel op professioneel als amateurniveau. De bond streeft naar sportiviteit, respect en een positieve voetbalcultuur, en wil daarnaast een maatschappelijke bijdrage leveren aan de samenleving.”

De KNVB organiseert het betaald voetbal en daar hoort een fatsoenlijke financiële structuur bij. Clubs moeten hun zaken op orde hebben om te zorgen voor een eerlijk speelveld. Belangrijk is dat je niet boven je stand leeft; je mag niet meer geld uitgeven dan je hebt. Want dat is natuurlijk de grootste valkuil, je ‘koopt’ spelers die je eigenlijk niet kunt betalen, maar je kunt het niet laten, want je wil zo graag winnen. De druk op jou als bestuur is enorm, de supporters zijn veeleisend en je wilt zelf ook ‘scoren’.

Waarschuwen werkt prima; meestal …

Een belangrijk en even simpel als effectief principe van toezicht is dat je eerst waarschuwt. Vrijwel steeds gaat het daarna goed; de regel wordt nageleefd, de ‘onder toezichtstaande’ begrijpt dat hij moet handelen. Zo niet, dan volgt een meer indringende waarschuwing of een sanctie, zoals een boete. Dat werkt ook prima. Meestal.

Maar ja, soms werkt het niet. Wat dan? Om in de voetbalsfeer te blijven, je hebt de speler al toegesproken, vervolgens een gele kaart gegeven, maar toch gaat hij weer op de enkels van de tegenstander staan. Dan volgt een rode kaart. Wegwezen.

Dat is niet fijn. Niet voor de speler, niet voor het team, niet voor de supporters en de kijkers thuis. Want de bedoeling is elf tegen elf spelen. Zeker aan het begin van de wedstrijd zit eigenlijk niemand op een rode kaart te wachten. Maar iedereen snapt ook wel, dat het soms nou eenmaal niet anders kan.

Vitesse heeft ook een rode kaart gekregen. Velen snappen dat ook wel. Maar toch …

Tata Steel heeft al vele malen een doorgebroken speler onderuit geschoffeld. Het bedrijf heeft ook al vele gele kaarten gekregen. Maar nog geen rood. Waarom niet? De maatschappelijke gevolgen zijn veel te groot. Heel veel mensen zijn afhankelijk van het voortbestaan van het bedrijf. Dat geldt ook voor de agro-industrie. Voor de leveranciers en gebruikers van fossiele brandstoffen. Ingrijpen zou eigenlijk moeten, maar het lukt ons niet goed. Het gaat veel te traag. Hoe komt dat?

Toezicht is een belangrijke bestuurlijke taak. Daar heeft een bestuurder vaak niet zo’n zin in. Je maakt er geen vrienden mee. Kijk maar naar de KNVB, die zijn niet meer populair rondom Arnhem. Hoe groter de belangen en de maatschappelijke betrokkenheid, hoe lastiger het is. Maar het moet wel gebeuren. Dus daarvoor verdient de KNVB ook lof. Maar er gaat ook iets fout.

Want dit had nooit mogen gebeuren. Niemand heeft het gewild. Toch is het gebeurd.

Mijn voetbaltrainer had daar een naam voor: slappe zakken!

Je zou kunnen stellen dat een topploeg nooit een rode kaart krijgt. Dat heeft met discipline te maken. Een goede trainer zorgt ervoor dat zijn spelers nooit te ver gaan. Maar net als een bestuurder, heeft een trainer daar geen zin in. Het is makkelijker om de vedette niet aan te spreken. Dus laten we het lopen.

Allerlei ‘belangrijke’ personen rondom Vitesse hebben het laten lopen. Hebben niet gedaan wat ze wel hadden moeten doen. Want zo moeilijk is het niet, niet meer geld uitgeven dan je hebt. Daar zijn allerlei systemen en accountants voor. Maar je moet wel integer zijn. De speler mag zijn man niet laten lopen, ook al is het veel leuker om mooie doelpunten te maken. Of om Tata Steel miljarden groene subsidies te geven. Of nog een paar jaar uitstel aan de boeren geven.

Mijn voetbaltrainer, hij leek op Rinus Michels en zo noemden we hem ook, had daar een naam voor: slappe zakken. Hij vatte zijn instructies aan ons samen in twee woorden: keihard werken. Dat betekent meer dan jij nu denkt. Dat betekent doen wat je moet doen. Met discipline. Integer. Niet weglopen voor jouw taak, ook al is die lastig of heb je er geen zin in.

Toezicht moet hierop tijdig inspelen. Een goede coach ziet op de training al welke speler een rode kaart gaat krijgen. Hard en gemeen spelen lijkt nuttig en stoer, maar het is gebrek aan discipline en luiheid. Juist harde spelers zijn slappe zakken. Geen zin om fair te voetballen. Zo ook de coach en de bestuurder die niet tijdig ingrijpt.

Bij Vitesse hebben er een hoop slappe zakken rond gelopen. Die niet gedaan hebben wat ze hadden moeten doen. En ik verdenk de KNVB er ook van. Ze hebben het uit de hand laten lopen. Dat is juist de kerntaak van toezicht; laat het niet uit de hand lopen. Grijp tijdig in. Hard en fair. Want nu is het te laat. De rode kaart is getrokken. Velen zullen denken, het kon niet anders. Dat klopt niet. Het had echt wel anders gekund. Deze rode kaart, net als vele andere, had voorkomen kunnen worden. Hoe beter het toezicht, hoe minder rode kaarten.