Elk bedrijf trekt aan de haren

Tijdens de wedstrijd Frankrijk-Duitsland op het EK voor vrouwen zagen we een bizarre overtreding. De Duitse verdedigster Hendrich trekt – in een onhandige reflex – in het strafschopgebied aan de forse paardenstaart van de Franse spits Mbock, terwijl er een kansrijke voorzet aankomt voor Frankrijk. De scheidsrechter ziet het eerst niet, maar de VAR helpt. Het is overduidelijk; een rode kaart volgt. Hoe reageert Hendrich? Vol ongeloof.

Dit lijkt op het toezicht dat wij dagelijks uitvoeren. Bedrijven overtreden dagelijks regels, die volstrekt duidelijk en logisch zijn. En als we het dan zien en optreden, reageren ze verbaasd.

Zo staat als sinds 1993 (!) in de wet dat bedrijven energiemaatregelen met een redelijke terugverdientijd moeten uitvoeren. Ze doen het niet. Ook al kunnen ze er gewoon na een paar jaar al, aan verdienen. Ze doen het niet. En als we handhaven worden ze boos. En klagen ze bij het bestuur of stappen naar de rechter.

Zo wint de MOB al jaren bijna al haar rechtszaken, omdat ze naleving afdwingen van regels omtrent stikstof. Maar boeren willen het niet en blijven rustig aan de haren trekken van hun tegenstander. Ze blijven de natuur ernstig aantasten met uitstoot van stikstof.

Zo lozen bedrijven Pfas stoffen, waarvan al tientallen jaren klip en klaar duidelijk is dat ze giftig zijn. Heel giftig. Toch moeten we bedrijven dwingen om met een plan van aanpak te komen om met het volstrekt ontoelaatbare lozen te stoppen. Omgevingsdienst Nederland adviseert de overheid om Pfas stoffen onmiddellijk te verbieden. Maar zover is het nog niet. Dus we blijven bedrijven smeken om alsjeblieft met een plan van aanpak te komen. En bedrijven blijven mopperen dat het niet zomaar kan.

Wat gaat hier fout?

Dat lijkt heel duidelijk. In de praktijk zien we niet meer hoe fout en stom we bezig zijn. We gaan het zelfs goed praten. In de wetenschap heet dit Normalization of Deviance.

Toezicht is een heel simpel spelletje. Maar het is klaarblijkelijk heel moeilijk om simpel te voetballen. Ook jij lezer, als je dit leest, is jouw reactie om dit te ontkennen. Ja maar … Zo zitten we in elkaar. Ondertussen creëren we een gebrekkig functionerende maatschappij. En mopperen we op de VAR en de MOB, die niets anders doen dan afdwingen wat volstrekt logisch en rechtvaardig is.

Toezicht vereist een kraakhelder inzicht. Laat je niet afleiden door gemopper, door domheid, door gebrek aan leiderschap. Wijs de bedrijven op hun eigen verantwoordelijkheid en trek op tijd de rode kaart. De Duitse Hendrich ziet achteraf ook wel in hoe dom – en onbeschoft – ze bezig was. Je gaat toch niemand aan zijn haren trekken tijdens de wedstrijd? Je gaat toch geen giftig Pfas lozen in het water? Je stoot toch geen stikstof uit naast een kwetsbaar natuurgebied? Je gebruikt toch niet onnodig energie in tijden van schaarste en opwarming van het klimaat met steeds meer natuurrampen?

Toezichthouders moeten niet trekken en sleuren. Gewoon strak optreden waar nodig. Bedrijven begrijpen dat uiteindelijk wel. Spelers ook. Kijk maar naar rugby. Oscar Wilde zei het al: Rugby is a game for barbarians played by gentlemen. Football is a game for gentlemen played by barbarians.