Een vriend van mij werkte vier maanden op de afdeling van de Belastingdienst die de toeslagenaffaire moest oplossen. Hij voelde zich daar op een gegeven moment zo ongelukkig dat zijn leidinggevende tegen hem zei: “Volgens mij kun je er beter mee stoppen.” Zo was het inderdaad. Mijn vriend wilde graag de dossiers aanpakken en de gedupeerden snel een oplossing bieden. Maar dat lukte totaal niet. Om allerlei redenen werd doorpakken geboycot. Ik vroeg hem wat nu de echte oorzaak daarvan was. Na even nadenken kwam het hoge woord eruit. Het was van bovenaf helemaal niet de bedoeling dat er snel oplossingen zouden komen. De verpersoonlijking van die hardnekkige bestuurlijke onwil was Henk Kamp.

Op deze afdeling hing een diep gewortelde cultuur, dat het helemaal niet gewenst was om de problemen op te lossen. Alles wat mijn vriend voorstelde om de lastige, taaie dossiers vlot te trekken werd afgewezen. Ambtelijk doormodderen was wel toegestaan. Zo werden de zaken niet afgehandeld en het leek wel of dat ook de bedoeling was.

“Henk Kamp (VVD) speelde als minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid een cruciale rol in het ontstaan van de toeslagenaffaire door in 2012 de harde Fraudewet in te voeren. Hij stuurde aan op een strikte aanpak van (vermeende) fraudeurs, wat leidde tot de ongekende hardheid van de Belastingdienst. Tijdens parlementaire enquêtes toonde hij weinig zelfreflectie, wat leidde tot kritiek.”  Trouw.

Economie versus milieu, het is ook niet makkelijk

Ik herinner me de enge Henk Kamp die met de flamboyante Groninger Jan Mulder aan tafel zat bij De Wereld Draait Door. Henk zat als minister van Economische Zaken te draaikonten over de aardbevingen, nog zo’n schandaal van een incompetente overheid. Jan was geweldig in zijn rol van volksheld die voor zijn mede-Groningers op kwam. Hij verweet de arrogante minister het probleem niet op te willen lossen en alleen oog had voor de economische belangen van de NAM, een samenwerking – for God’s sake – tussen de Nederlandse overheid en Shell. Met dit soort dossiers is natuurlijk veel geld gemoeid; heel veel geld. Dat maakt het er voor bestuurders en politici niet makkelijker op.

Wat heeft de toeslagenaffaire te maken met toezicht? En het schandaal van de aardbevingschade in Groningen? Het zijn alledrie voorbeelden van problemen die onze bestuurders niet echt willen aanpakken. En dat sijpelt door naar de uitvoering. Het bestuur krijgt het toezicht dat ze echt willen. Dus Pfas stoffen worden niet verboden, Chemours wordt niet gesloten, Tata Steel mag giftige staalslakken blijven afzetten en de auto industrie kan benzineauto’s blijven maken. Economie versus milieu, het is ook niet zo simpel.

Maar wees dan niet verrast dat we blijvend te maken krijgen met kritische onderzoeken van slimme journalisten, de goeierds net als wij, of van de Rekenkamer dat we er als toezichthouders soms niet veel van bakken. Trek je er dus niet al teveel van aan. Maar blijf wel jouw belangrijke werk zo goed mogelijk doen.

Help bestuurders om met uitvoerbaar beleid komen. Daag politiek bestuurlijke opdrachtgevers uit om duidelijke doelen te stellen. Wij willen in onze uitvoeringspraktijk iets bereiken. We gaan niet op pad voor aantallen controles, alleen voor kwaliteit en resultaat in de leefomgeving, in de buitenwereld.

Het is niet eens zo moeilijk. Als wij er wat beter in worden om meetbare doelen te stellen, in termen van het abstracte maar enige juiste: outcome. De wereld buiten moet daadwerkelijk beter worden van ons werk. Ik denk dat we dat steeds beter doen. Maar het kan nog steeds stukken beter.

Het bericht Toezicht en toeslagenaffaire; hetzelfde drama? verscheen eerst op KM Consult.

_{Photo by Tim Arnold on Unsplash} Afgelopen dagen was er het verschrikkelijke nieuws van een brand in een horecazaak in het Zwitserse wintersportoord Crans-Montana. Dan moeten wij ons die irritante maar belangrijke vraag stellen of deze ramp was te voorkomen. Van wat we horen vanuit de media lijkt de conclusie op voorhand makkelijk, want hier is veel mis gegaan. We mogen niet oordelen, zonder een genuanceerd onderzoek dat altijd tijd vergt, maar we doen het toch. Dit had nooit mogen gebeuren. Helaas kun je ook een andere conclusie trekken.

De brand was in een kelder met waarschijnlijk maar één nooduitgang. De ruimte zat vol mensen. Er werd open vuur gebruikt. Er zat brandbaar materiaal aan het plafond. Deze ‘feiten’ moeten nog onderzocht worden, maar ik durf nu al aan te nemen dat een nauwkeurig onderzoek hier helaas niet veel aan gaat veranderen. We hebben dit al veel te vaak mee gemaakt. Dit is hoe incidenten ontstaan en dit is hoe onthutsend de feiten zijn, achteraf, als je naar zulke branden kijkt.

Dit had nooit mogen gebeuren

De conclusie van het onderzoek, dat er ongetwijfeld gaat komen, zal keihard zijn. Dit had nooit mogen gebeuren. We begrijpen uit de media dat de eigenaren inmiddels ook al zijn aangehouden. Dat moet ook gebeuren, maar het is niet de oplossing van het probleem. Die hebben dit natuurlijk ook nooit gewild, hoewel ze waarschijnlijk schuld hebben aan deze ramp. Zeker als misschien gaat blijken, dat ze gekozen hebben voor goedkoper isolatiemateriaal terwijl er ook een duurder onbrandbaar alternatief voorhanden was. Of zelfs, dat deze kelder nooit in gebruik genomen had mogen worden voor een verblijf met zoveel mensen. We weten het allemaal nog niet.

Dus jazeker! Deze brand had voorkomen kunnen en moeten worden. Nog los van de rol van de brandweer in het dorp of bouwtoezicht. Is dat ook zo geregeld als in Nederland? Hebben die hun taak goed uitgevoerd? Dat lijkt er totaal niet op. Wij hebben fors op ons falie gehad na de Vuurwerkramp en de cafébrand, al weer 25 jaar geleden. Er is in ons land, ook veel te laat, hard ingegrepen. Ook toen zijn eigenaars vervolgd, maar ons totale systeem had vreselijk gefaald.

Waarom kon het WEL zo fout gaan in Crans-Montana?

We kennen Zwitserland als een degelijk land. Rijk en welgesteld. Van horloges die nooit kapot gaan. Van treinen die altijd op tijd rijden. (Wat geloof ik onzin is.) Dus we zijn verbaasd als er zo’n brand gebeurt in een mondain Zwitsers skidorp. We willen graag in een land wonen en op vakantie gaan waar we risico’s onder controle hebben. Waar we onze kinderen niet in een kelder met 300 man laten feest vieren met één nooduitgang. Maar helaas gebeurt het wel.

Niemand durft nu te zeggen shit happens. Risico’s kun je nooit helemaal uitsluiten. Dat kun je niet zeggen met zoveel doden en gewonden. Het is onacceptabel dat dit soort vreselijke ellende gebeurt in onze rijke en ontwikkelde westerse maatschappij. Dit willen we tegen elke prijs voorkomen. Maar het is wel gebeurd. Hoe kan dat? Kunnen we dit echt niet voorkomen?

De waarheid is dat het ons niet helemaal lukt om alle risico’s uit te sluiten. Simpelweg omdat het niet kan. Ongelukken en de dood horen bij het leven. Maar … wat we wel kunnen doen is de risico’s zo klein mogelijk maken. Dan gaat het om preventie. Daar zijn we zo langzamerhand erg goed in geworden. Echter, verslapping ligt ook altijd op de loer. Dan hebben we geen zin meer in die vervelende regels. Dan willen we weer harder dan 100 rijden en weigeren we een maximum van 30 aan te houden in de bebouwde kom. Of laten onze kinderen feesten in een kelder met 300 man. Of we gaan mopperen bij een volstrekt logisch vuurwerkverbod.

Omdat we soms zo ongelooflijk stom zijn, blijven ongelukken ontstaan, die makkelijk voorkomen hadden kunnen worden. Zo blijkt altijd achteraf na elke ramp.

De uitdaging voor toezicht

Hier heb je de allergrootste uitdaging voor toezicht. Voorkom wat voorkomen had kunnen worden. Ik denk dat we dat ook al best goed doen. Maar het kan altijd beter. Vooral ook in het duidelijk maken aan de maatschappij wat de echte risico’s zijn. Elke Zwitserse brandweerman had – achteraf – dolgraag op oudjaar met een dikke ketting de ingang van Le Constellation afgesloten. Het liefst had hij nog een half jaar eerder de eigenaren willen overtuigen om dit zelf te doen. Dat je geen geld kunt verdienen aan een horecapand, dat niet 100% brandveilig is. Dit is de kern van het werk van een toezichthouder, die hierin wordt ondersteund door bestuur en politiek. Want zonder die steun kunnen we ook niets.

Het bericht Was Crans-Montana te voorkomen? Ja en nee, helaas … verscheen eerst op KM Consult.

Zondag werd de wedstrijd Ajax – FC Groningen stil gelegd na vuurwerk. En na nog een keer vuurwerk definitief gestaakt. Iedereen verbouwereerd. Ontgoocheld. Flabbergasted. Wij zijn het bij toezicht gewend, want de vraag moet worden gesteld; had dit voorkomen kunnen worden? Heeft het toezicht gefaald? Het antwoord is ja.

De ESPN mensen konden er niet meer van maken dan dat 4.000 man het voor 50.000 verpesten. Scheidsrechter Nijhuis sprak zijn ongeloof uit. De financiële man van Ajax, bood netjes zijn excuses aan en gaf aan dat Ajax er ‘alles aan gedaan had’ om het te voorkomen. Nou, dat lijkt me niet.

Wij als toezichthouders weten hoe het is. Grote rampen als met het vuurwerk in Enschede en de cafébrand in Volendam en later de brand bij Chemiepack. Wat gelukkig geen echte ramp was, er vielen geen doden. De net zo onvermijdelijke als terechte vraag wordt gesteld: Hoe heeft het kunnen gebeuren?

Allereerst gaat hier meestal een ondernemer vreselijk in de fout. Die heeft het ook nooit gewild natuurlijk, maar deed zoveel verkeerd, dat hij wel strafrechtelijk aansprakelijk is. Kijk naar de diverse leerzame filmpjes van de Onderzoeksraad voor Veiligheid; in de aanloop stapelt fout op fout zich op. Een ramp kondigt zich aan zeggen we dan. En zo is het ook. Dan had je als toezicht altijd wat kunnen doen.

Er zal in de huiskamers, op de tribune en ook in de kleed- en bestuurskamer bij Ajax stevig gevloekt worden op de ‘supporters’ van de F-side. Zo ook scheidsrechter Bas. Volkomen terecht. Wat een stelletje randdebielen!

Dat lucht even op, maar je hebt er vervolgens niks aan. Helemaal niks.

Hoe harder je scheldt, hoe meer je laat zien en horen dat je incompetent bent. Wat we nodig hebben is het begin van een analyse en een oplossing. In ieder geval kijken naar je eigen rol. Wat had jij beter moeten doen? En niet afwachten wat de KNVB gaat doen; eerst zelf je verantwoordelijkheid pakken.

Wij al wat oudere toezichthouders herinneren ons de uitspraak van de directeur van Chemiepack; ik heb altijd gedaan wat gemeente van ons vroeg. Nee, je moet zelf nadenken, je bent zelf verantwoordelijk. Zo ook Ajax. Los van het gegeven dat de gemeente, de overheid – en dat blijkt bij elke ramp opnieuw – ook gefaald heeft in haar rol. Elke keer weer.

Maar nu Ajax

Verantwoordelijk, en in deze ook de belangrijkst toezichthouder, is Ajax zelf. We horen dat men wist dat er vuurwerk afgestoken zou worden. Er is extra gefouilleerd en met honden gespeurd naar vuurwerk. Toch was het massaal op de tribunes aanwezig. Hoe kan dat? Een paar duizend jongens en mannen die in dat vak zaten, weten precies hoe. Zo gaat het al jaren. Bij elke club. Dan faal je dus als toezichthouder als je dat niet weet. Dan ben je onnozel. Je ben een sukkel. Je behoort het wel te weten. Zorg dat je erachter komt. Verzin wat.

Er zijn er rondom Ajax vast genoeg mensen die het wellicht beter weten dan ik, maar ik zou beginnen wekelijks met de F-side te praten. Niet zomaar, maar met gezag. Ik zou de belangrijkste ‘mannetjes’ willen kennen. Wie zijn de leiders in dit vak? Wie bepaalt wat deze groep elke zondag gaat uitvreten in mijn stadion? Als me dat als Ajax niet bevalt, dan komen ze er niet in. Graag neem ik zo nodig iemand van het Openbaar Ministerie en de politie mee. We willen geen vuurwerk in ons stadion, regel dit in jullie groep, anders kom je er niet meer in. Dan blijft dit vak leeg.

En dan nog wat. Hoe kan het dat je eigenlijk wel wist dat dit ging gebeuren en dat je toch de wedstrijd door laat gaan? We hebben als Ajax er alles aan gedaan … Nee, dat heb je niet. Dat vak hadden jullie leeg moeten laten. Je had dit niet verwacht? Nee, je hoopte dat het niet zou gebeuren. Dat is wat anders.

Jij zult zeggen, maar dan krijg je rellen. Dat moet je inderdaad voorkomen, maar je kunt er niet te bang voor zijn. Want je gaat toch niet buigen voor een stel volwassen kinderen?

Maar rellen kun je ook voorkomen door op tijd preventief op te treden. Want je had al lang tegen kleinere excessen op moeten treden. Je hebt het zelf uit de had laten lopen, want je hebt geen zin om lastige supporters aan te pakken. Door ook gewoon met ze in gesprek te gaan. Maar dan ook echt. Moet ik dat als voorzitter van Ajax dan doen? Ja, dat moet je doen; het is jouw verantwoordelijkheid, niet van die financiële man. Ook al heb je er waarschijnlijk helemaal geen zin in. Lastige supporters zijn van alle tijden, het hoort bij ons profvoetbal. Net als alleen de hoogste baas van Shell kan en moet zorgen dat zijn fabrieken veilig zijn. Dat kan een ‘veiligheidscoördinator’ niet alleen. Die geeft jou tips als bestuur hoe je het moet doen. Die zoekt uit welke jongens van de F-side je moet spreken. Maar jij gaat dat gesprek aan.

Je moet op een gegeven moment iets doen! Dat gaat nu natuurlijk ook gebeuren de komende weken. Want er is een nieuwe grens bereikt en overschreden. Na Chemiepack is het toezicht enorm verbeterd. Na Volendam is de brandveiligheid in de horeca grotendeels op orde gebracht. (Zou het nu nog zo zijn?) Het is jammer dat we er altijd een ramp voor nodig hebben. Laten we hopen dat Ajax en alle andere clubs met de KNVB met een goed plan komen en die echt gaan uitvoeren. In Engeland is nooit vuurwerk. Waarom kan het daar wel? En nu geen ‘ja maar’ zeggen, maar echt leren van hen hoe het beter kan. Want dat kan echt wel.

Het bericht Vuurwerk in de Arena; heeft het toezicht weer gefaald? Jazeker! verscheen eerst op KM Consult.

Wat kunnen we leren van de sport? Je ziet Ajax kansloos verliezen van het nog veel rijkere Chelsea. Tegelijk hoor je de commentaren van de Nederlandse journalisten. Of je leest de reacties van je voetbalvriendjes op WhatsApp. Je voelt dat het een beetje lijkt op het volgende incident of uitzending van Nieuwsuur, waarbij het toezicht heeft ‘gefaald’. Daar klopt natuurlijk niks van.

Chelsea is wereldkampioen clubvoetbal. Ze wonnen van PSG, de winnaar van het allerhoogste, de Champions League met prachtig voetbal. Ajax zit in een diep dal; er gaat van alles mis. Iedereen weet dat dit team, met deze spelers en staf op dit moment kansloos is tegen Chelsea uit de top vijf van de beste competitie ter wereld, de Premier League.

Toch hopen ook velen dat het misschien toch gaat lukken, goed voetballen tegen deze reus met een hele goede trainer, die het heeft geleerd van Guardiola. Dat het eigenlijk onmogelijk is, beseffen de journalisten en analytici ook wel.

Dan volgt ook nog een rode kaart. Taylor gaat er onbesuisd in en krijgt terecht rood. Al na een kwartier. Ajax met 10 man tegen 11 sterren van Chelsea. Conclusie; Ajax is nu helemaal kansloos. En Chelsea wint met 5-1. Nog heel mooi dat Ajax er nog eentje weet te maken.

Toch valt het hele land over Ajax heen. Ook de Engelse pers. Hoe kun je zo dom zijn? Natuurlijk kan dit Ajax met tien man niks uit richten tegen het veel betere Chelsea. Dan valt die 5-1 nog erg mee.

Toezicht is soms als Ajax op dit moment, zoekend naar vorm met spelers en een staf die het niet makkelijk hebben. En dan ook nog met tien man komen te staan. Chelsea is als het bedrijfsleven, machtig en aanjagers van onze economie. Het grote geld, waar we allemaal van profiteren. Met een machtige lobby en goede lijntjes met bestuur en politiek. En het gaat natuurlijk ook om geld verdienen, dat vinden we allemaal belangrijk. Voor woningen, goede zorg en leuke vakanties.

Toezicht is net als Ajax op sommige momenten kansloos

Maar we weten ook allemaal dat toezicht nodig is. Dat we een goede balans moeten vinden tussen VTH en economie. Dat zonder voldoende toezicht er ongelukken gaan gebeuren. Dat de natuur naar de knoppen gaat. Zoals we ook wel weten, dat Ajax op dit moment, zeker met tien man, kansloos is tegen het rijke en machtige Chelsea.

En toch zijn we kritisch en teleurgesteld. De supporters als eerste en die mogen dat, want daar zijn ze supporters voor. Analytici en journalisten zouden het beter moeten weten. Maar dat doen ze niet. Een paar daargelaten.

Nou hadden die Engelsen ook wel een rode kaart verdiend. Want die schoen op het hoofd van Wout Weghorst, dat was expres. Deze actie was nog ‘roder’ dan het wat onbesuisd doorglijden op de enkel door Taylor. Dan was het weer wat eerlijker geweest. Zo verdienen veel bedrijven ook rood, omdat ze gif zoals Pfas lozen of anderszins gewoon weigeren hun bedrijfsvoering op orde te hebben met minimale impact op het milieu. Dat zit ons toezichthouders ook nog eens tegen. Net als Ajax.

Politici en bestuurders, wees niet zo dom als de analisten. Kijk met een realistisch oog. Toezicht kan best wel wat. Zo deed Ajax het helemaal niet zo slecht het eerste kwartier. Hou de balans in de gaten, ook nu het zogenaamde IBP-VTH traject voorbij is. Je kunt alleen aan een schone leefomgeving werken als je zorgt voor een realistisch en eerlijk speelveld. Met een goede balans tussen VTH en economie.

Natuurlijk kunnen de directie, staf en spelers van Ajax het beter doen. Net zoals wij als toezichthouders. Zo moeilijk is dat ook weer niet, als je je ogen openhoudt voor de werkelijkheid.

Ik vind het leuk om af een toe een column te schrijven over wat me intrigeert over sport en toezicht. Wat ik ook heel leuk vind, is een quiz organiseren. Voor op een feest, voor in de kroeg of bij een bijeenkomst van jouw organisatie. Om er even wat gezelligheid in te brengen, maar wel met vragen die over ons vak gaan.

Wil jij voor jouw organisatie ook een quiz?

Het bericht De toezichthouder als Ajax dat met 5-1 van Chelsea verliest verscheen eerst op KM Consult.

Deze column gaat niet over toezicht. Deze column gaat over het beter benutten van jouw brein. Hoe kun jij een betere toezichthouder worden door beter om te gaan met de capaciteit van jouw brein? Of een betere manager? Of een betere directeur? Of een betere partner?

Afgelopen vrijdag heb ik voor 35 managers VTH een breintraining georganiseerd, gegeven door mijn naamgenoot, psycholoog en trainer Koos Meijer. We weten namelijk een aantal fundamentele dingen niet van ons brein. Daarom gaan we er slecht mee om en zijn we minder effectief. Daarom is ons leven minder aangenaam. Daarom slapen we slecht.

Natuurlijk hebben jij en ik weleens dingen gehoord over stress en prikkels die ons afleiden en opfokken. Maar nu ik het eens allemaal goed geordend en toegelicht heb aangehoord, valt het kwartje veel beter. Zelf ben ik niet zo’n goede slaper en ik sta de hele dag ‘aan’. Dat maakt me misschien een goede projectleider, die altijd klaarstaat en snel dingen voor mekaar bokst. Maar ook een hopeloze verzorger van mijn eigen brein.

Het is natuurlijk gevaarlijk om er maar een paar elementen uit te pikken – want je hebt het totale verhaal nodig – maar ik doe het toch. Zo snap ik zelf nu goed waarom ons brein zo van prikkels houdt. Dat hadden wij mensen lang geleden nodig om te overleven in de wildernis. Hoe beter je prikkels opvangt, hoe groter jouw kans om te overleven. Dus onze hersenen zijn dol op prikkels. Op nieuwtjes, berichtjes, nieuwe plaatjes, WhatsApp, Instagram, TikTok enzovoorts. Maar dat is niet altijd goed. Ons lijf is ook dol op suiker, alcohol en drugs. Ook niet goed. Herman Brood had natuurlijk niet helemaal gelijk; Anything that makes you feel good, is good.

Het plaatje van het hoofd aan het begin van de dag laat een ‘leeg’ brein zien. Maar gedurende dag, na veel prikkels, loopt dat hoofd vol. Je ziet de ‘vergiftiging’ met een rood stofje. Als je goed slaapt, wordt dat gif weer opgeruimd. Dat kan ook overdag als je even helemaal niks doet, lekker dromen. Op de trein wachten ZONDER op je telefoon te kijken of een podcast te luisteren.

Een vol brein functioneert niet goed. Je ziet overtredingen over het hoofd, je communiceert niet meer lekker, je snapt niet meer goed waarom je een eenmaal verbeurde dwangsom altijd moet innen. Las dus pauzes in. Geniet van de stilte. Stap uit de kantoortuin. Praat niet de hele dag door. Ook al vind jouw brein dat misschien lekker, je loopt vol. Het is een overdosis. Hard werken klinkt stoer, maar is dom.

En nu maar hopen dat het ons lukt om de lessen toe te passen. Afkicken is moeilijk. Maar we gaan het zeker proberen.

Het bericht Hoe word ik een betere toezichthouder? verscheen eerst op KM Consult.

Vlak voorafgaand aan de wedstrijd PSV – Ajax in Eindhoven was er vuurwerk en flink wat rookontwikkeling. Scheidsrechter Gözübüyük riep de spelers weer naar binnen. De meesten balen hiervan, enkele supporters vinden het leuk. Het schijnt dat er een boete volgt voor PSV vanuit de KNVB. De camera zoemt even in op directeur Marcel Brands, die geïrriteerd, zo lijkt het, zijn hoofd laat hangen. Wat nu?

Hoe erg is dit? Het duurde niet zo lang, het hoort een beetje bij een topper, sommigen noemen het een sfeeractie. Maar het is duidelijk dat dit niet gewenst is. Wat ga je nu doen als PSV?

Een jaar geleden was een collega van mij met zijn twee dochters – fans van Feyenoord – bij PSV, toen de club uit Rotterdam scoorde. Zijn dochters juichten. Dat pikten een paar PSV supporters een paar rijen verderop niet en ze wilden de dochters aanvallen. Vader sprong ertussen en ook andere mensen op de tribune hielpen de ‘ruzie’ te sussen. Wat gebeurde er vervolgens? De familie werd onder begeleiding van suppoosten het stadion uit begeleid. Niet de agressieve PSV-supporters, die werden verder met rust gelaten.

Dit hele foute optreden van ‘PSV’ is een voorbeeld van wat er veel vaker gebeurt bij normoverschrijdend gedrag. Er wordt niet opgetreden. We kiezen voor de gemakkelijke weg. Het komt niet uit, het is lastig, geen tijd voor, geen zin in.

Het is onmogelijk zou je denken dat dit voorval niet is doorgedrongen tot de bestuurskamer van PSV. Het is onmogelijk dat deze ‘supporters’ niet herkend zijn door camera’s of door andere supporters op die tribune. Het is onmogelijk dat het bestuur van PSV niet van dit soort incidenten op de hoogte wil zijn en de veiligheidscoördinatoren opdraagt dit te melden en hier namens het bestuur actie op te ondernemen.

Toch gebeurt het.

Dit gedrag heet duiken. Niet doen wat je overduidelijk wel moet doen en je komt er nog mee weg ook. Ik hoef de voorbeelden uit de landelijke politiek niet eens te noemen, toch?

Ik daag het bestuur van PSV uit om ons te laten weten welke actie ze ondernemen om het afsteken van vuurwerk voortaan te voorkomen. En ga nou niet zeggen dat het niet kan, want dat is onzin. Het kan wel. Als je het wilt. Misschien is het moeilijk. Maar dat geloof ik nog niet eens. Er zitten veel supporters in dat vak, die precies weten wat je zou kunnen doen. Ga daar maar eens mee praten. Wees niet bang. Zoek ze op en drink een kop koffie en eet een worstenbroodje met ze.

Of doe wat anders. We kunnen zo een interventiestrategie voor het bestuur verzinnen. Of vraag het de Engelsen, die het nu goed voor mekaar hebben.

Maar doe wat.

Het bericht Vuurwerk bij PSV – Ajax; wat nu? verscheen eerst op KM Consult.

Voetbalclub Vitesse is haar licentie kwijt. De rechter oordeelde dat de licentiecommissie en de KNVB de regels juist hebben gevolgd en dat het besluit in alle redelijkheid is genomen. Toch wringt de schoen hier. Had het nou echt niet anders gekund? Het maatschappelijk fenomeen Vitesse is hier de nek om gedraaid. Kon dit nou het doel van toezicht zijn?

De rechter oordeelde in essentie: “Dat Vitesse zegt op dit moment wél aan de voorwaarden voor de proflicentie te kunnen voldoen, neemt niet weg dat in het verleden de regels van het licentiereglement zijn overtreden. De rechter heeft gekeken naar het geschil dat hem is voorgelegd. Dat geschil gaat over de overtredingen die in het verleden zijn gemaakt. De licentiecommissie van de KNVB heeft op basis van die overtredingen het besluit genomen om de proflicentie in te trekken en de rechter oordeelt dat de KNVB dit besluit mocht nemen.”

De KNVB is hier de belangrijkste speler. Op hun website staat: “De KNVB heeft als doel om voetbal in Nederland te bevorderen en te organiseren, zowel op professioneel als amateurniveau. De bond streeft naar sportiviteit, respect en een positieve voetbalcultuur, en wil daarnaast een maatschappelijke bijdrage leveren aan de samenleving.”

De KNVB organiseert het betaald voetbal en daar hoort een fatsoenlijke financiële structuur bij. Clubs moeten hun zaken op orde hebben om te zorgen voor een eerlijk speelveld. Belangrijk is dat je niet boven je stand leeft; je mag niet meer geld uitgeven dan je hebt. Want dat is natuurlijk de grootste valkuil, je ‘koopt’ spelers die je eigenlijk niet kunt betalen, maar je kunt het niet laten, want je wil zo graag winnen. De druk op jou als bestuur is enorm, de supporters zijn veeleisend en je wilt zelf ook ‘scoren’.

Waarschuwen werkt prima; meestal …

Een belangrijk en even simpel als effectief principe van toezicht is dat je eerst waarschuwt. Vrijwel steeds gaat het daarna goed; de regel wordt nageleefd, de ‘onder toezichtstaande’ begrijpt dat hij moet handelen. Zo niet, dan volgt een meer indringende waarschuwing of een sanctie, zoals een boete. Dat werkt ook prima. Meestal.

Maar ja, soms werkt het niet. Wat dan? Om in de voetbalsfeer te blijven, je hebt de speler al toegesproken, vervolgens een gele kaart gegeven, maar toch gaat hij weer op de enkels van de tegenstander staan. Dan volgt een rode kaart. Wegwezen.

Dat is niet fijn. Niet voor de speler, niet voor het team, niet voor de supporters en de kijkers thuis. Want de bedoeling is elf tegen elf spelen. Zeker aan het begin van de wedstrijd zit eigenlijk niemand op een rode kaart te wachten. Maar iedereen snapt ook wel, dat het soms nou eenmaal niet anders kan.

Vitesse heeft ook een rode kaart gekregen. Velen snappen dat ook wel. Maar toch …

Tata Steel heeft al vele malen een doorgebroken speler onderuit geschoffeld. Het bedrijf heeft ook al vele gele kaarten gekregen. Maar nog geen rood. Waarom niet? De maatschappelijke gevolgen zijn veel te groot. Heel veel mensen zijn afhankelijk van het voortbestaan van het bedrijf. Dat geldt ook voor de agro-industrie. Voor de leveranciers en gebruikers van fossiele brandstoffen. Ingrijpen zou eigenlijk moeten, maar het lukt ons niet goed. Het gaat veel te traag. Hoe komt dat?

Toezicht is een belangrijke bestuurlijke taak. Daar heeft een bestuurder vaak niet zo’n zin in. Je maakt er geen vrienden mee. Kijk maar naar de KNVB, die zijn niet meer populair rondom Arnhem. Hoe groter de belangen en de maatschappelijke betrokkenheid, hoe lastiger het is. Maar het moet wel gebeuren. Dus daarvoor verdient de KNVB ook lof. Maar er gaat ook iets fout.

Want dit had nooit mogen gebeuren. Niemand heeft het gewild. Toch is het gebeurd.

Mijn voetbaltrainer had daar een naam voor: slappe zakken!

Je zou kunnen stellen dat een topploeg nooit een rode kaart krijgt. Dat heeft met discipline te maken. Een goede trainer zorgt ervoor dat zijn spelers nooit te ver gaan. Maar net als een bestuurder, heeft een trainer daar geen zin in. Het is makkelijker om de vedette niet aan te spreken. Dus laten we het lopen.

Allerlei ‘belangrijke’ personen rondom Vitesse hebben het laten lopen. Hebben niet gedaan wat ze wel hadden moeten doen. Want zo moeilijk is het niet, niet meer geld uitgeven dan je hebt. Daar zijn allerlei systemen en accountants voor. Maar je moet wel integer zijn. De speler mag zijn man niet laten lopen, ook al is het veel leuker om mooie doelpunten te maken. Of om Tata Steel miljarden groene subsidies te geven. Of nog een paar jaar uitstel aan de boeren geven.

Mijn voetbaltrainer, hij leek op Rinus Michels en zo noemden we hem ook, had daar een naam voor: slappe zakken. Hij vatte zijn instructies aan ons samen in twee woorden: keihard werken. Dat betekent meer dan jij nu denkt. Dat betekent doen wat je moet doen. Met discipline. Integer. Niet weglopen voor jouw taak, ook al is die lastig of heb je er geen zin in.

Toezicht moet hierop tijdig inspelen. Een goede coach ziet op de training al welke speler een rode kaart gaat krijgen. Hard en gemeen spelen lijkt nuttig en stoer, maar het is gebrek aan discipline en luiheid. Juist harde spelers zijn slappe zakken. Geen zin om fair te voetballen. Zo ook de coach en de bestuurder die niet tijdig ingrijpt.

Bij Vitesse hebben er een hoop slappe zakken rond gelopen. Die niet gedaan hebben wat ze hadden moeten doen. En ik verdenk de KNVB er ook van. Ze hebben het uit de hand laten lopen. Dat is juist de kerntaak van toezicht; laat het niet uit de hand lopen. Grijp tijdig in. Hard en fair. Want nu is het te laat. De rode kaart is getrokken. Velen zullen denken, het kon niet anders. Dat klopt niet. Het had echt wel anders gekund. Deze rode kaart, net als vele andere, had voorkomen kunnen worden. Hoe beter het toezicht, hoe minder rode kaarten.

Het bericht Heeft het toezicht op Vitesse gefaald? verscheen eerst op KM Consult.

Tijdens de wedstrijd Frankrijk-Duitsland op het EK voor vrouwen zagen we een bizarre overtreding. De Duitse verdedigster Hendrich trekt – in een onhandige reflex – in het strafschopgebied aan de forse paardenstaart van de Franse spits Mbock, terwijl er een kansrijke voorzet aankomt voor Frankrijk. De scheidsrechter ziet het eerst niet, maar de VAR helpt. Het is overduidelijk; een rode kaart volgt. Hoe reageert Hendrich? Vol ongeloof.

Dit lijkt op het toezicht dat wij dagelijks uitvoeren. Bedrijven overtreden dagelijks regels, die volstrekt duidelijk en logisch zijn. En als we het dan zien en optreden, reageren ze verbaasd.

Zo staat als sinds 1993 (!) in de wet dat bedrijven energiemaatregelen met een redelijke terugverdientijd moeten uitvoeren. Ze doen het niet. Ook al kunnen ze er gewoon na een paar jaar al, aan verdienen. Ze doen het niet. En als we handhaven worden ze boos. En klagen ze bij het bestuur of stappen naar de rechter.

Zo wint de MOB al jaren bijna al haar rechtszaken, omdat ze naleving afdwingen van regels omtrent stikstof. Maar boeren willen het niet en blijven rustig aan de haren trekken van hun tegenstander. Ze blijven de natuur ernstig aantasten met uitstoot van stikstof.

Zo lozen bedrijven Pfas stoffen, waarvan al tientallen jaren klip en klaar duidelijk is dat ze giftig zijn. Heel giftig. Toch moeten we bedrijven dwingen om met een plan van aanpak te komen om met het volstrekt ontoelaatbare lozen te stoppen. Omgevingsdienst Nederland adviseert de overheid om Pfas stoffen onmiddellijk te verbieden. Maar zover is het nog niet. Dus we blijven bedrijven smeken om alsjeblieft met een plan van aanpak te komen. En bedrijven blijven mopperen dat het niet zomaar kan.

Wat gaat hier fout?

Dat lijkt heel duidelijk. In de praktijk zien we niet meer hoe fout en stom we bezig zijn. We gaan het zelfs goed praten. In de wetenschap heet dit Normalization of Deviance.

Toezicht is een heel simpel spelletje. Maar het is klaarblijkelijk heel moeilijk om simpel te voetballen. Ook jij lezer, als je dit leest, is jouw reactie om dit te ontkennen. Ja maar … Zo zitten we in elkaar. Ondertussen creëren we een gebrekkig functionerende maatschappij. En mopperen we op de VAR en de MOB, die niets anders doen dan afdwingen wat volstrekt logisch en rechtvaardig is.

Toezicht vereist een kraakhelder inzicht. Laat je niet afleiden door gemopper, door domheid, door gebrek aan leiderschap. Wijs de bedrijven op hun eigen verantwoordelijkheid en trek op tijd de rode kaart. De Duitse Hendrich ziet achteraf ook wel in hoe dom – en onbeschoft – ze bezig was. Je gaat toch niemand aan zijn haren trekken tijdens de wedstrijd? Je gaat toch geen giftig Pfas lozen in het water? Je stoot toch geen stikstof uit naast een kwetsbaar natuurgebied? Je gebruikt toch niet onnodig energie in tijden van schaarste en opwarming van het klimaat met steeds meer natuurrampen?

Toezichthouders moeten niet trekken en sleuren. Gewoon strak optreden waar nodig. Bedrijven begrijpen dat uiteindelijk wel. Spelers ook. Kijk maar naar rugby. Oscar Wilde zei het al: Rugby is a game for barbarians played by gentlemen. Football is a game for gentlemen played by barbarians. 

Het bericht Elk bedrijf trekt aan de haren verscheen eerst op KM Consult.

Ik denk altijd dat alles kan. Maar ja, dat is natuurlijk niet zo. Toch is het goed om zo wel te beginnen, want heel veel kan wel namelijk. Zo zijn er al momenten in het jaar, dat 100% van de elektriciteit duurzaam wordt opgewekt, met zon en wind. Ik vind dat geweldig. Dan denk jij natuurlijk gelijk aan de problemen. Met netcongestie enzo. Ook dat gaan we oplossen. Laten we eerst maar eens blij zijn met het succes van zon en wind.

Op dit moment werk ik voor een grote bakker met meer dan een miljoen aan energiekosten voor gas en electra. Hij heeft al veel zonnepanelen en experimenteert met een batterij. Maar welke stappen kun je nog meer doen? Een energie adviesbureau heeft de bakkerij al eens helemaal doorgelicht. Er komt een hele rij met besparingsmogelijkheden uit. Maar ja, dat is allemaal makkelijker gezegd dan gedaan. Op veel plekken kun je warmte terugwinnen, maar niks is makkelijk.

Toch is het vreselijk leuk dat er veel WEL kan.

Zo draait het bedrijf vol continu en heb je nooit ‘last’ van een terugleververgoeding of negatieve kosten voor stroom; je hebt namelijk altijd elektriciteit nodig. Elk nadeel heeft zijn voordeel. En je hebt een grote koeling nodig. Dat kost zo’n 20% van het stroomverbruik. Maar wat doet zo’n koeling? Die maakt weliswaar koude, maar tegelijkertijd ook warmte. Voel maar aan de achterkant van jouw koelkast. Dus die warmte zou je dus weer kunnen gebruiken.

De batterij die is aangeschaft gaat de pieken in de stroomvraag eraf halen. Zo help je overbelasting van het net voorkomen en help je je eigen portemonnaie. Dat batterijtje is maar een ‘klein ding’ van 2 Megawat. Maar je kunt ook energie opslaan met je koelcel, zo leren landelijke voorbeelden. Zet hem iets harder als de vraag – en de prijs – klein is. En zachter als de elektriciteit goedkoop is.

Zo is er van alles mogelijk. Alles kan! Zo lijkt het wel. Dat is niet zo, maar ook weer wel.

Denk ook aan samenwerking met de buren. De buurman heeft een grote kas en kan laagwaardige warmte goed gebruiken. Andere buren hebben veel ruimte over op het dak. Vanwege de kosten voor terugleveren zijn ondernemers terughoudend met het plaatsen van panelen. Maar als je een buurman hebt, die altijd stroom kan gebruiken kun je waarschijnlijk wel een goede deal maken.

Deze bakkerij gaat door tot ze al het mogelijke eruit hebben geperst. Tot we misschien wel 100% duurzaam zijn. Lukt niet zeggen de cynici. Wij denken stiekem van wel. We gaan in ieder geval ver komen, daar zijn we van overtuigd.

Het bericht Kun je 100% duurzaam brood bakken? verscheen eerst op KM Consult.

Sinds 2014 is er landelijk overleg tankstations. Toezichthouders van omgevingsdiensten sparren over hoe zij controles uitvoeren bij deze doelgroep van ruim 4.000 bedrijven met een middel tot hoog risico, zoals tankstations met LPG. Voorheen gecontroleerd door ruim 400 gemeenten, nu door 28 diensten; dat scheelt al een hoop. Want de regelgeving is complex. Dus het is goed om je een beetje te specialiseren.

Ik vind dit een mooie groep: kanjers! Bevlogen praten ze over het vak. Naar elkaar luisteren hoe ze het vak toezicht uitvoeren. Het niet altijd met elkaar eens zijn hoort erbij. Maar vaak zijn ze het ook weer wel eens. Dit is kwaliteit van toezicht; kritisch zijn en steeds beter worden. En er wordt veel gelachen, want het zijn prachtige types, die geen blad voor de mond nemen.

Al in 2014 was er overleg met de branche. Daar is DCMR destijds mee gestart. Want het idee is, hoe beter de branche zelf naleeft, hoe veiliger het is. Toezicht is belangrijk, maar niet altijd even effectief. Wij zijn er niet om te zorgen dat houders van tankstations de regels naleven. Dat moeten ze zelf doen. Wij checken alleen en dwingen het zo nodig af.

Maar dan denk je wel eens; kan het nou niet anders? En slimmer? En effectiever?

Oorzaken van niet naleving wegnemen

Dus we zijn weer in overleg gegaan met de branche. We hebben gesproken over veel voorkomende overtredingen. Daar baalt de branche zelf eigenlijk ook van. Want ze willen gewoon naleven. En … het zijn faalkosten. Bijna altijd onnodig. Met een beetje meer aandacht en discipline zijn veel overtredingen te voorkomen. Dus dat scheelt tijd en geld. Zowel voor ons, de overheid, als de tankstations, de bedrijven.

De branche heeft een initiatief genomen tot een analyse. Om oorzaken van niet naleving op te sporen en weg te nemen. Dat is toch geweldig?

Natuurlijk blijven we achterdochtig. Want je krijgt dit niet zomaar opgelost. Zo worden er vaak wel onderzoeken uitgevoerd – soms ook te laat – maar wordt geen opvolging gegeven aan het gebrek. De vloer wordt bijvoorbeeld niet tijdig gerepareerd. Is dat nonchalance? Of wil de ondernemer een financiële uitgave uitstellen? Of werknemers zijn niet goed geïnstrueerd over de noodprocedure; wat te doen als er een LPG lekkage is? Zijn dat nieuwe verse krachten of vakantiewerkers? Die hebben de e-learning nog niet doorlopen?

Wat de oorzaak ook is, we gaan dit oplossen. Niet wij, maar de branche zelf. Want ze snappen dat het onnodige faalkosten zijn.

Wat het interessant en kansrijk maakt, is dat de doelgroep in feite niet zo groot is. Ze kennen elkaar en er is voldoende overleg. En nu ook structureel met ons. Als de naleving beter wordt, is dat voor iedereen fijn. Zo moeten wij ook werken als omgevingsdiensten. Niet als een hijgerige hond achter overtredingen aan rennen. Maar oorzaken van niet naleving structureel wegnemen. De branche wil best wel. Ook daar zitten genoeg kanjers tussen, net als bij ons. Ondertussen blijven we er wel strak op zitten.

Het bericht De kanjers van tankstations verscheen eerst op KM Consult.